Dit zegt de wetenschap (en waarom ik een test overbodig vind)
Je bent hier terechtgekomen met een vraag die je waarschijnlijk al langer met je meedraagt: ben ik hoogsensitief?
Misschien merk je na een gewone werkdag dat je hoofd vol zit, je nek strak staat en je eigenlijk alleen nog stilte wilt. Misschien merk je details op die anderen ontgaan, of raakt de stemming van een ander je dieper dan je zou willen. Misschien vraag je je al jaren af of er een woord bestaat voor wie je bent, of dat je gewoon “te gevoelig” bent. Er is een woord voor. En de kans is groot dat je het antwoord op je vraag al in je hebt, nog voordat je deze zin uitleest.
Wat is hoogsensitiviteit eigenlijk?
Hoogsensitiviteit is geen stoornis, geen label uit een medisch handboek en geen modewoord. Het is een aangeboren persoonlijkheidstrek, een manier waarop je zenuwstelsel is bedraad. Ongeveer 20% van de mensen heeft deze eigenschap, mannen net zo vaak als vrouwen. Leuk weetje: ook in de dierenwereld is zo’n 20% van de dieren hoogsensitief, tot en met fruitvliegjes aan toe. Het zit dus diep verankerd in hoe zenuwstelsels nu eenmaal werken, bij mens én dier.
Hoogsensitief.nl, opgericht door drs. Esther Bergsma, doet al jaren wetenschappelijk onderzoek naar deze eigenschap. Bergsma is sociaalwetenschappelijk onderzoeker en heeft hoogsensitiviteit onderbouwd met neurologisch onderzoek naar het hoogsensitieve brein. Geen zweverig verhaal dus, maar een eigenschap die zich laat zien en meten in de manier waarop je brein informatie verwerkt.
Haar definitie luidt:
“Hoogsensitiviteit is een aangeboren temperament met een grote gevoeligheid voor (interne en externe) stimuli en het diepgaand verwerken van en sterk reageren op deze informatie.”
Lees die zin gerust nog eens terug. Er zitten drie lagen in — en alle drie moeten er zijn, voordat we echt van hoogsensitiviteit kunnen spreken:
Laag 1: gevoeligheid voor prikkels
Je zintuigen en je zenuwstelsel reageren gevoeliger dan gemiddeld. Fel licht, harde geluiden, sterke geuren, drukte, textuur van kleding, het humeur in een ruimte: het komt allemaal net iets harder binnen bij jou dan bij de meeste mensen om je heen. En dat geldt niet alleen voor wat er buiten je gebeurt. Ook interne prikkels, zoals je eigen gedachten, emoties, honger of pijn, ervaar je intenser.
Laag 2: diepgaande verwerking
Waar een niet-hoogsensitief brein een soort filter heeft dat overbodige informatie wegzeeft, ontbreekt dat filter bij jou grotendeels. Er komt meer informatie binnen, en die informatie wordt ook nog eens grondiger verwerkt. Je legt verbanden, je denkt door op wat je ziet en hoort, je plaatst dingen in een groter geheel. Mooi, maar ook vermoeiend. Je brein doet topsport, iedere dag opnieuw.
Laag 3: sterk reageren
En dan het derde element, dat Bergsma bewust aan de definitie heeft toegevoegd: je reageert intens op wat je binnenkrijgt. Niet neutraal, maar met een uitgesproken gevoel, in positieve of negatieve zin. Een situatie waar een ander weinig bij voelt, kan bij jou een golf van blijdschap, ontroering of juist stress teweegbrengen. Die intensiteit is geen overdrijving van jouw kant. Het is hoe jouw systeem werkt.
Pas als deze drie lagen samenkomen, spreken we van hoogsensitiviteit. Niet elke gevoelige bui, niet elke vermoeide dag na een kater of een drukke periode. Het gaat om een blijvend, ingebakken patroon in wie je bent.
Waarom ik die test overbodig vind
Je hebt de HSP-test vast weleens voorbij zien komen. Een lijst met stellingen, een score, en dan de uitslag: wel of niet hoogsensitief. Ik snap heel goed waarom mensen daar behoefte aan hebben. Zekerheid voelt fijn, zeker als je al zo lang zoekt naar een verklaring voor wie je bent.
Toch heb ik er bewust voor gekozen om geen test op mijn website te zetten. Niet omdat ik het niet belangrijk vind om helderheid te krijgen, maar om een andere reden.
Als je jezelf herkent in de definitie die hierboven staat, als je bij het lezen van die drie lagen merkte dat er iets in je knikte, dan ben je hoogstwaarschijnlijk hoogsensitief. Zo simpel is het eigenlijk. Een test kan je een score geven, maar die herkenning, dat gevoel van dit gaat over mij, dat is vaak al het echte antwoord.
En eerlijk gezegd: dat is ook precies de reden waarom je dit artikel nu leest. Je bent niet toevallig hier beland. Je zocht naar woorden voor iets dat je al voelde. Die zoektocht zelf, die drang om het te begrijpen en er dieper op door te vragen, past bij die diepgaande verwerking waar we het net over hadden. Hoogsensitieve mensen willen het weten, willen het begrijpen, willen er woorden aan geven. Niet-hoogsensitieve mensen scrollen meestal gewoon door.
Dus in plaats van een test die je in een hokje plaatst, wil ik je liever iets anders meegeven: rust in de herkenning zelf. Je hoeft geen vragenlijst in te vullen om te weten dat je anders in het leven staat dan gemiddeld. Je voelt het al. Je hebt het altijd al gevoeld.
Wat betekent dit voor jou?
Herkenning is een mooi begin, maar het is ook maar een begin. Weten dat je hoogsensitief bent, verandert niets aan hoe druk de wereld om je heen is. Wel verandert het hoe je naar jezelf kijkt.
In plaats van jezelf af te vragen waarom je zo snel moe bent, waarom een drukke verjaardag je meer kost dan anderen, of waarom je een opmerking dagenlang met je meedraagt, kun je nu zeggen: dit is geen zwakte. Dit is mijn zenuwstelsel dat precies doet waarvoor het gemaakt is. Diepgaand, gevoelig, intens.
Die verschuiving, van “wat mankeert er aan mij” naar “zo werk ik dus”, is vaak het eerste echte rustpunt voor hoogsensitieve mensen. Geen quick fix, geen label om je achter te verschuilen, maar een stuk zelfkennis waar je vanaf nu op kunt bouwen.
En hoe nu verder?
Als je tijdens het lezen dacht: ja, dit ben ik, dan hoef je dat niet nog ergens te laten bevestigen. Je weet het nu. De vraag die overblijft is niet zozeer ben ik hoogsensitief, maar eerder: hoe ga ik hier vanaf nu mee om, op een manier die bij mij past?
Daar denk ik graag met je over mee. Voel je vrij om contact op te nemen als je wilt sparren over wat hoogsensitiviteit voor jou in de praktijk betekent, in je werk, je relaties of je dagelijks leven.
Bronnen en verdere verdieping: hoogsensitief.nl, drs. Esther Bergsma, Het hoogsensitieve brein (2019).
